Bij veel assessments vormt een cognitieve capaciteitentest een vast onderdeel. Dat roept bij kandidaten regelmatig dezelfde vraag op: heeft het zin om te oefenen voor een cognitieve capaciteitentest? Of meet zo’n test vooral iets wat toch vastligt?

Het korte antwoord is: ja, oefenen voor een cognitieve capaciteitentest kan zeker zinvol zijn. Niet omdat iemand in korte tijd ‘slimmer’ wordt, maar omdat oefenen helpt om beter gebruik te maken van de capaciteiten die er al zijn. In deze blog leggen we uit waarom cognitieve capaciteitentests zo vaak onderdeel zijn van assessments, wat oefenen wél en niet doet, en hoe oefenen voor een cognitieve capaciteitentest op een realistische manier bijdraagt aan een goede voorbereiding.

Waarom cognitieve capaciteitentests zo’n belangrijke rol spelen in assessments

Een cognitieve capaciteitentest geeft inzicht in iemands denkkracht: het vermogen om logisch te redeneren, informatie te verwerken, verbanden te leggen en problemen op te lossen. Dit zijn vaardigheden die in veel functies een rol spelen, zeker wanneer het werk complex is of snel verandert.

Dat cognitieve capaciteiten relevant zijn voor functioneren in werk, is stevig onderbouwd in wetenschappelijk onderzoek. Grote meta-analyses laten zien dat cognitieve capaciteit samenhangt met zowel werkprestatie als leervermogen [1][2][3]. In onze blog Voorspeller van werkprestatie: cognitieve capaciteiten getest gaan wij hier uitgebreider op in. Daar beschrijven we hoe cognitieve capaciteiten in uiteenlopende functies behoren tot de meest consistente voorspellers van functioneren en ontwikkeling.

Juist daarom vormt een cognitieve capaciteitentest binnen assessments vaak een vast onderdeel [1][2]. Niet als los meetmoment, maar als objectieve aanvulling op interviews, drijfverenvragenlijsten, persoonlijkheidsvragenlijsten en praktijksimulaties, zodat een breder en evenwichtiger beeld ontstaat.

Waarom een cognitieve capaciteitentest meer zegt dan alleen een diploma

Regelmatig wordt de vraag gesteld waarom een capaciteitentest nodig is wanneer iemand al een bepaald opleidingsniveau heeft. Een diploma geeft zonder twijfel waardevolle informatie, maar zegt niet alles over cognitief functioneren.

Opleidingen verschillen sterk in moeilijkheidsgraad, inhoud en manier van toetsen. Ze doen vaak een beroep op een beperkt deel van het cognitieve spectrum en worden bovendien beïnvloed door factoren zoals studievaardigheden, doorzettingsvermogen en omstandigheden. Dat zijn belangrijke kwaliteiten, maar ze meten iets anders dan denkkracht alleen [3].

Daarnaast laten normgegevens van capaciteitentests zien dat mensen met een vergelijkbaar opleidingsniveau toch aanzienlijke verschillen kunnen vertonen in cognitieve scores [4]. Juist daarom is een cognitieve capaciteitentest een waardevolle aanvulling binnen een assessment: als extra, objectieve indicatie van denkvermogen, naast ervaring, motivatie en persoonlijkheid.

Oefenen voor een cognitieve capaciteitentest: wat zegt onderzoek?

De vraag of oefenen voor een cognitieve capaciteitentest zin heeft, is uitgebreid onderzocht. Meta-analyses naar zogenoemde practice effects laten zien dat mensen gemiddeld hoger scoren wanneer zij vooraf oefenen of een test opnieuw maken [5][6]. Die scorestijging komt niet doordat iemand in korte tijd intelligenter wordt, maar doordat iemand vertrouwder raakt met het type opgaven en de manier van testen.

Door te oefenen leert iemand sneller herkennen wat er wordt gevraagd, efficiënter omgaan met tijdsdruk en beter kiezen wanneer het zinvol is om door te gaan naar een volgende vraag. Ook vermindert oefenen vaak onnodige spanning of verwarring [7]. Dit alles zorgt ervoor dat tijdens de daadwerkelijke test minder “ruis” optreedt en de beschikbare denkkracht effectiever kan worden benut.

Onderzoek laat tegelijkertijd zien dat deze oefeneffecten begrensd zijn. Ze nemen na enkele herhalingen af en veranderen het onderliggende cognitieve niveau niet structureel [6]. Oefenen voor een cognitieve capaciteitentest vergroot dus niet je intelligentie, maar helpt wel om je prestaties meer in lijn te brengen met wat je daadwerkelijk kunt.

Wat oefenen voor een cognitieve capaciteitentest níet doet

Het is belangrijk om hier een duidelijke nuance aan te brengen. Oefenen voor een cognitieve capaciteitentest is geen manier om je cognitieve aanleg fundamenteel te veranderen. Het is geen korte training die je redeneervermogen structureel verhoogt. Daarom zijn claims over gegarandeerde scorestijgingen of het “omzeilen” van een capaciteitentest niet realistisch [5][6].

In de assessmentpraktijk – en ook in publicaties van onder meer Wim Bloemers – wordt juist benadrukt dat oefenen zinvol is zolang het gaat om vertrouwd raken met formats en testcondities, en niet om het aanleren van trucjes of het najagen van onrealistische beloften [8].

Hoe oefen je op een realistische manier voor een cognitieve capaciteitentest?

Wie zich wil voorbereiden, kan oefenen voor een cognitieve capaciteitentest het beste zien als een manier om gewenning op te bouwen. Het gaat erom dat je vooraf weet welke soorten vragen je kunt verwachten, hoe het voelt om onder tijdsdruk te werken en hoe je zelf geneigd bent om met moeilijke opgaven om te gaan [5][7].

Wanneer een cognitieve capaciteitentest onderdeel is van een assessment bij SLIM Assessments, ontvangen kandidaten altijd gerichte oefeninformatie en toelichting vooraf. Daarmee zorgen wij ervoor dat iedereen weet wat hij of zij kan verwachten en dat de test zo min mogelijk wordt beïnvloed door onduidelijkheid over formats of werkwijze.

Deze manier van werken sluit aan bij onze kernwaarden. SLIM staat bij ons voor Stimulerend, Leergericht, Individueel en Mensgericht. We vinden het belangrijk dat een assessment niet alleen zorgvuldig is, maar ook bijdraagt aan inzicht, ontwikkeling en een positieve kandidaatbeleving. Meer over onze kernwaarden lees je hier: https://www.slimassessments.nl/slim-assessments-stimulerend-leergericht-persoonlijk-op-maat/

Een of twee realistische oefensessies helpen vaak al om gevoel te krijgen bij tempo, instructies en vraagvormen. Dat maakt dat tijdens het assessment meer mentale ruimte overblijft voor het daadwerkelijk oplossen van de opgaven, in plaats van voor het zoeken naar wat er precies wordt bedoeld.

Conclusie: oefenen voor een cognitieve capaciteitentest heeft zin – met de juiste verwachting

Cognitieve capaciteitentests zijn een vast onderdeel van veel assessments omdat zij een valide, objectieve maat bieden voor denkvermogen. Dit denkvermogen blijkt in onderzoek een belangrijke voorspeller van zowel werkprestatie als leervermogen [1][2][3]. Een diploma geeft nuttige context, maar vangt deze cognitieve verschillen slechts gedeeltelijk.

Oefenen voor een cognitieve capaciteitentest heeft zin, niet omdat je er slimmer van wordt, maar omdat je beter laat zien wat je in huis hebt. Door te oefenen neemt testvertrouwdheid toe, wordt de invloed van spanning kleiner en benut je je bestaande capaciteiten effectiever [5][7]. Daarmee draagt oefenen bij aan een eerlijker en representatiever beeld binnen een assessment.

Meer weten over onze assessments?

Wil je meer weten over hoe cognitieve capaciteitentests onderdeel zijn van het SLIM-assessment en hoe wij verschillende informatiebronnen integreren tot een zorgvuldig en onderbouwd oordeel? Bekijk dan onze assessmentpagina of neem contact op via onze contactpagina.

Bronnen

[1] Sackett, P. R., Demeke, S., Bazian, I. M., Griebie, A. M., Priest, R., & Kuncel, N. R. (2022).
A contemporary look at the relationship between general cognitive ability and job performance: A meta-analysis of 153 studies. Journal of Applied Psychology.

[2] Sackett, P. R., Zhang, C., Berry, C. M., & Lievens, F. (2021).
Revisiting meta-analytic estimates of validity in personnel selection: Addressing systematic overcorrection for restriction of range. Journal of Applied Psychology.

[3] Schmidt, F. L., & Hunter, J. E. (1998).
The validity and utility of selection methods in personnel psychology. Psychological Bulletin, 124, 262–274.

[4] Deary, I. J. (2012).
Intelligence. Annual Review of Psychology, 63, 453–482.

[5] Hausknecht, J. P., Halpert, J. A., Di Paolo, N. T., & Moriarty Gerrard, M. O. (2007).
Retesting in selection: A meta-analysis of coaching and practice effects for tests of cognitive ability. Journal of Applied Psychology, 92, 373–385.

[6] Scharfen, J., Peters, J. M., & Holling, H. (2018).
Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis. Intelligence, 67, 44–66.

[7] Reeve, C. L., Heggestad, E. D., & Lievens, F. (2009).
Modeling the impact of test anxiety and test familiarity on cognitive ability test performance.

[8] Bloemers, W. – publicaties over oefenen en assessments (o.a. oefenassessment.nl).