Bij veel assessments vormt een cognitieve capaciteitentest een vast onderdeel van de procedure. Dat roept bij kandidaten regelmatig dezelfde vraag op: heeft oefenen voor een cognitieve capaciteitentest eigenlijk zin? Of meet zo’n test vooral iets wat toch al vastligt?
Het korte antwoord is: ja, oefenen voor een cognitieve capaciteitentest kan zeker zinvol zijn. Niet omdat iemand in korte tijd slimmer wordt, maar omdat oefenen helpt om beter gebruik te maken van de cognitieve capaciteiten die al aanwezig zijn. Door vooraf vertrouwd te raken met het type vragen, de opbouw van de test en de tijdsdruk tijdens de afname, kunnen kandidaten hun capaciteiten vaak beter laten zien.
In deze blog bespreken we wat wetenschappelijk onderzoek laat zien over oefenen voor een cognitieve capaciteitentest, wat oefenen wel en niet doet en hoe je je op een realistische manier kunt voorbereiden.
Wat is een cognitieve capaciteitentest?
Een cognitieve capaciteitentest geeft inzicht in cognitieve capaciteiten zoals logisch redeneren, informatie verwerken, verbanden leggen en problemen oplossen. Deze vermogens hangen sterk samen met leervermogen en blijken volgens onderzoek belangrijke voorspellers van werkprestatie.
Wilt u meer weten over wat een cognitieve capaciteitentest precies meet? Lees dan ook onze pagina over cognitieve capaciteitentests.
Waarom cognitieve capaciteitentests zo’n belangrijke rol spelen in assessments
Een cognitieve capaciteitentest geeft inzicht in cognitieve capaciteiten zoals logisch redeneren, informatie verwerken, verbanden leggen en problemen oplossen. Juist deze vermogens spelen in veel functies een belangrijke rol, zeker wanneer sprake is van complexe vraagstukken, verandering of een hoge mate van zelfstandigheid.
Dat cognitieve capaciteiten relevant zijn voor functioneren in werk, is stevig onderbouwd in wetenschappelijk onderzoek. Het klassieke onderzoek van Schmidt en Hunter (1998) liet al zien dat cognitieve capaciteiten behoren tot de sterkste voorspellers van werkprestatie. Ook recentere meta-analyses van Sackett en collega’s (2021; 2022) bevestigen dat cognitieve capaciteiten sterk samenhangen met zowel werkprestatie als leervermogen. In onze blog over cognitieve capaciteiten als voorspeller van werkprestatie gaan wij hier uitgebreider op in.
Juist daarom vormt een cognitieve capaciteitentest binnen veel assessments een vast onderdeel van de beoordeling. De test wordt daarbij niet los gebruikt, maar gecombineerd met interviews, persoonlijkheidsvragenlijsten, drijfverenonderzoek en praktijksimulaties. Op die manier ontstaat een breder en beter onderbouwd beeld van het potentieel en functioneren van een kandidaat.
Waarom een cognitieve capaciteitentest meer zegt dan alleen een diploma
Regelmatig wordt de vraag gesteld waarom een cognitieve capaciteitentest nodig is wanneer iemand al beschikt over een mbo-, hbo- of wo-diploma. Een diploma geeft zonder twijfel waardevolle informatie over een gevolgde opleiding en behaalde resultaten, maar zegt niet altijd alles over iemands cognitieve capaciteiten.
Opleidingen verschillen in inhoud, moeilijkheidsgraad en manier van toetsen. Daarnaast spelen factoren zoals motivatie, studievaardigheden, doorzettingsvermogen en persoonlijke omstandigheden vaak een belangrijke rol bij het succesvol afronden van een opleiding. Dat zijn waardevolle kwaliteiten, maar zij zeggen niet noodzakelijk hetzelfde als cognitief vermogen of leervermogen.
Onderzoek en normgegevens van cognitieve capaciteitentests laten zien dat mensen met een vergelijkbaar opleidingsniveau toch aanzienlijk kunnen verschillen in analytisch vermogen, informatieverwerking en probleemoplossend vermogen. Juist daarom vormt een cognitieve capaciteitentest binnen veel assessments een waardevolle aanvulling op diploma’s, werkervaring en persoonlijkheid. De test biedt een extra, objectieve indicatie van het cognitieve niveau waarop iemand functioneert.
Oefenen voor een cognitieve capaciteitentest: wat zegt onderzoek?
De vraag of oefenen voor een cognitieve capaciteitentest zin heeft, is uitgebreid onderzocht. Meta-analyses van Hausknecht en collega’s (2007) en Scharfen, Peters en Holling (2018) laten zien dat mensen gemiddeld hoger scoren wanneer zij vooraf oefenen of een vergelijkbare test eerder hebben gemaakt. Die scorestijging ontstaat niet doordat iemand in korte tijd intelligenter wordt, maar doordat iemand vertrouwder raakt met het type opgaven en de manier waarop de test is opgebouwd.
Door te oefenen leren kandidaten sneller herkennen wat er wordt gevraagd, efficiënter omgaan met tijdsdruk en beter inschatten hoeveel tijd zij aan een vraag willen besteden. Daarnaast blijkt uit onderzoek van Reeve, Heggestad en Lievens (2009) dat vertrouwdheid met het testformat kan bijdragen aan minder spanning en onzekerheid tijdens de afname. Hierdoor ontstaat vaak een zuiverder beeld van de cognitieve capaciteiten van een kandidaat.
Onderzoek laat tegelijkertijd zien dat deze oefeneffecten begrensd zijn. De winst neemt na enkele herhalingen af en verandert het onderliggende cognitieve niveau niet structureel. Oefenen voor een cognitieve capaciteitentest maakt iemand dus niet intelligenter, maar helpt wel om de beschikbare cognitieve capaciteiten beter tot hun recht te laten komen tijdens de test.
Wat oefenen voor een cognitieve capaciteitentest níet doet
Het is belangrijk om hierbij realistische verwachtingen te houden. Oefenen voor een cognitieve capaciteitentest verandert het onderliggende cognitieve niveau niet structureel. Het is geen methode om in korte tijd intelligenter te worden of het redeneervermogen fundamenteel te verhogen.
Daarom zijn claims over gegarandeerde scorestijgingen, het “kraken” van capaciteitentests of het omzeilen van de meting doorgaans niet realistisch. Onderzoek van Hausknecht en collega’s (2007) en Scharfen, Peters en Holling (2018) laat zien dat oefeneffecten bestaan, maar ook begrensd zijn. Na enkele oefensessies nemen de opbrengsten doorgaans af en blijft het onderliggende cognitieve vermogen grotendeels onveranderd.
Ook binnen de assessmentpraktijk wordt dit regelmatig benadrukt. Zo schrijft Wim Bloemers, assessmentpsycholoog en auteur van verschillende boeken over assessments en testvoorbereiding, dat oefenen vooral zinvol is om vertrouwd te raken met vraagtypen, testformats en afnamecondities. Het doel van oefenen is niet om trucjes te leren, maar om ervoor te zorgen dat de test zo goed mogelijk aansluit bij wat iemand daadwerkelijk kan laten zien.
Voor kandidaten die zich verder willen verdiepen in assessments en testvoorbereiding kan het boek de Assessmentgids van Wim Bloemers een interessante kennismaking zijn. Ook daarin staat centraal dat goede voorbereiding helpt om vertrouwd te raken met het assessmentproces, zonder dat daarmee het onderliggende cognitieve niveau verandert.
Hoe oefen je op een realistische manier voor een cognitieve capaciteitentest?
Wie zich wil voorbereiden, kan oefenen voor een cognitieve capaciteitentest het beste zien als een manier om vertrouwd te raken met het testformat. Het doel is niet om trucjes te leren, maar om vooraf te ervaren welke soorten vragen worden gesteld, hoe het is om onder tijdsdruk te werken en hoe je zelf reageert op moeilijke opgaven.
Een goede voorbereiding bestaat daarom uit:
- het maken van enkele representatieve oefenopgaven;
- vertrouwd raken met de verschillende vraagtypen;
- oefenen onder enige tijdsdruk;
- het zorgvuldig lezen van instructies;
- zorgen voor voldoende rust voorafgaand aan de test.
Onderzoek laat zien dat juist deze vorm van voorbereiding kan bijdragen aan meer testvertrouwdheid en minder spanning tijdens de afname. Hierdoor ontstaat vaak een zuiverder beeld van de cognitieve capaciteiten van een kandidaat.
Wanneer een cognitieve capaciteitentest onderdeel is van een assessment bij SLIM Assessments, ontvangen kandidaten altijd gerichte oefeninformatie en toelichting vooraf. Daarmee zorgen wij ervoor dat iedereen weet wat hij of zij kan verwachten en dat de test zo min mogelijk wordt beïnvloed door onbekendheid met de werkwijze of het testformat.
Deze aanpak sluit aan bij onze kernwaarden: Stimulerend, Leergericht, Individueel maatwerk en Mensgericht. Wij vinden het belangrijk dat een assessment niet alleen zorgvuldig wordt uitgevoerd, maar ook bijdraagt aan inzicht, ontwikkeling en een positieve kandidaatbeleving. Meer over onze visie leest u op onze pagina over de SLIM-aanpak.
Een of twee realistische oefensessies zijn voor de meeste kandidaten al voldoende om gevoel te krijgen bij tempo, instructies en vraagvormen. Daardoor blijft tijdens het assessment meer mentale ruimte over voor het daadwerkelijk oplossen van de opgaven.
Conclusie: oefenen voor een cognitieve capaciteitentest heeft zin – met de juiste verwachting
Oefenen voor een cognitieve capaciteitentest heeft zin, mits de verwachtingen realistisch zijn. Oefenen maakt mensen niet intelligenter en verandert het onderliggende cognitieve niveau niet structureel. Wel helpt het om vertrouwd te raken met de vraagvormen, de tijdsdruk en de manier waarop cognitieve capaciteitentests zijn opgebouwd.
Daardoor kunnen kandidaten hun cognitieve capaciteiten vaak beter laten zien en wordt de invloed van spanning, onzekerheid of onbekendheid met het testformat kleiner. Het resultaat is doorgaans een representatiever beeld van het daadwerkelijke denk- en leervermogen.
Juist daarom adviseren wij kandidaten om zich vooraf goed voor te bereiden. Niet om de test te manipuleren, maar om ervoor te zorgen dat de resultaten zo goed mogelijk aansluiten bij wat iemand daadwerkelijk kan laten zien tijdens het assessment.
Wilt u meer weten over onze cognitieve capaciteitentests of onze assessmentprocedure? Neem dan gerust contact met ons op.
Bronnen
[1] Sackett, P. R., Demeke, S., Bazian, I. M., Griebie, A. M., Priest, R., & Kuncel, N. R. (2022).
A contemporary look at the relationship between general cognitive ability and job performance: A meta-analysis of 153 studies. Journal of Applied Psychology.
[2] Sackett, P. R., Zhang, C., Berry, C. M., & Lievens, F. (2021).
Revisiting meta-analytic estimates of validity in personnel selection: Addressing systematic overcorrection for restriction of range. Journal of Applied Psychology.
[3] Schmidt, F. L., & Hunter, J. E. (1998).
The validity and utility of selection methods in personnel psychology. Psychological Bulletin, 124, 262–274.
[4] Deary, I. J. (2012).
Intelligence. Annual Review of Psychology, 63, 453–482.
[5] Hausknecht, J. P., Halpert, J. A., Di Paolo, N. T., & Moriarty Gerrard, M. O. (2007).
Retesting in selection: A meta-analysis of coaching and practice effects for tests of cognitive ability. Journal of Applied Psychology, 92, 373–385.
[6] Scharfen, J., Peters, J. M., & Holling, H. (2018).
Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis. Intelligence, 67, 44–66.
[7] Reeve, C. L., Heggestad, E. D., & Lievens, F. (2009).
Modeling the impact of test anxiety and test familiarity on cognitive ability test performance.
[8] Bloemers, W. – publicaties over oefenen en assessments (o.a. oefenassessment.nl).